Yeni nesil kan sulandırıcı ilaçlar

Klasik Kan sulandırıcıların Dezavantajları

Derin ven trombozu ve Akciğer embolisi tedavisi ve önlenmesinde, ayrıca Atriyal fibrilasyon denilen kalp ritm bozukluklarında; kalp içinde pıhtı gelişmesi ve çevre organlara emboli atmasını önlemek amacıyla, yakın zamana kadar Coumadin (Warfarin) denilen kan sulandırıcı ilaç tek seçenekti.

Çok etkili bir kan sulandrıcı olmasına rağmen, Coumadin’in pek çok dezavantajı vardır. Çünkü coumadin’in etkinliği; başta kişinin karaciğer fonksiyonları, beslenme şekli ve yeşil sebze tüketimindeki değişiklikler, birlikte kullanılan ilaçlar gibi birçok faktörden ciddi anlamda etkilenir. Özellikle bazı ağrı kesiciler ve antibiyotikler başta olmak üzere, sayılamayacak kadar çok ilaç Coumadin’in etkisini azaltabilir veya artırabilir. Bu durum; kişinin aynı doz ilaç kullanırken bile, kan sulanma düzeyinde sürekli dalgalanmalar yaşanmasına ve etkin bir tedavi alamamasına neden olur.

 

Etkisi, aynı kişide bile kısa zamanda kolayca değişebilen bu ilacın uygun düzeyde olup olmadığını anlamanın tek yolu Protrombin zamanı ve INR düzeyinin kan tahlilleri ile ölçümüne dayanır.  Coumadin kullanan her hasta, ayda birden az olmamak üzere bu kan tahlillerini yaptırmak ve ilacın dozunu her ay bu sonucuna göre yeniden ayarlatmak durumundadır. Aylık tahliller ihmal edilmesi, ilaç etkisinin kontrolsüzce artması ve yüksek kanama eğilimi ile sonuçlanır. Bu kanamaları; vücudun değişik yerlerinde aniden ortayan çıkan sebepsiz morluklar, burun veya diş eti kanamaları, dışkının siyahlaşması veya kan kusma ile akla gelen mide kanaması, eklem içi kanamalar nedeniyle şiddetli eklem ağrıları, nadirende beyin kanaması gibi üzücü durumlar halinde görebiliriz. İlaç dozunun yetersiz kalması ise; pıhtılaşma ve damar tıkanması olaylarının yeniden yaşanması ile sonuçlanabilir ki, bunun da pratikte en çok karşılaştığımız sonucu rekürren derin ven trombozu, akciğer embolisi ve felçtir.  Yapılan çok merkezli klinik çalışmalar; Coumadin tedavisi altındaki hastanın, her ay kan tahlili yaptırmak için hastaneye başvurmasının, psikolojisini olumsuz yönde etkilediğini, hayat kalitesini düşürdüğünü ve iyileşme süresini uzattığını kesin olarak göstermiştir.

 

İdeal Kan sulandırıcı nasıl olmalıdır?

İdeal kan sulandırıcı ilacın gıdalar ve ilaçlarla etkileşimi bulunmamalı, günlük sabit dozda kullanılmalı ve doz ayarı gerektirmemeli, günde tek doz oral yolla kullanılmalı, etkin dozlarda geniş bir güvenlilik aralığı olmalı ve sürekli kan tahlilleri ile izlem gerektirmemelidir. Uzun yıllardır kullanılan klasik kan sulandırıcı ilaçlar bu gereksinimleri karşılamaktan maalesef çok uzaktadırlar.

Klasik kan sulandırıcın kullanımı özellikle bazı hasta gruplarında çok zor olmakta, çeşitli sorunlar yaşanmaktadır. Bu problemlerin varlığı, zaman içerisinde yeni, alternatif kan sulandırıcıların geliştirilmesine ön ayak olmuştur.

 

Yeni kuşak Antikoagülan (YOAK) nedir?

Yeni kuşak kan sulandırıcılar Faktör Xa inhibitörleri ve direkt thrombin (Faktör II)   inhibitörleridir. Coumadinden daha farklı ve daha etkili bir mekanizma ile kanın sulanmasını sağlar, pıhtı oluşumunu engellerler. Uzun yıllar süren araştırmalar sonucunda Faktör Xa inhibitörleri Rivaroxaban ve Apixaban ile Direkt trombin inhibitörü Dabigatran hastaların kullanımına sunulmuştur. Rivaroxaban (Xarelto) ülkemizde ilk ruhsat almış olan, giderek yaygınlaşan oranlarda kullanılan yeni kuşak antikoagülandır. Son 3 yıldır ülkemize sıklıkla kullanılmaya başlanan bu ilaçlar için, belkide artık yeni kuşak antikogülan (YOAK) terimi yerine Direkt oral antikogülan (DOAK) terimini kullanmak daha doğru olucaktır.

 

Rivaroxaban (Xarelto)’nun klasik kan sulandırıcılardan farkı ve avantajları nelerdir?

Yan etkisi en az kan sulandırıcıRivaroxaban, direkt etkili oral faktör Xa inhibitörüdür. Oral olarak alındıktan kısa süre sonra emilmeye başlar. İğne olarak kullanılan Düşük molekül ağırlıklı heparinler (Clexane, İnnohep vb.) kadar hızlı bir şekilde etkisi başlar bu nedenle tedavi başlangıcında kan sulandırıcı iğne kullanılmasına gerek yoktur. Uygulamadan 2-4 saat sonra plazmadaki maximum konsantrasyonuna ulaşır ve yarı ömrü 6-9 saat düzeyindedir. Hastalarda tedavi dozu ilk 3 hafta 15 mg günde iki tablet ve takip eden dönemde günde tek doz 20 mg şeklindedir. ilacın emilimini arttırmak için, besinler ile beraber alınması oldukça önemlidir. Yapılan çok merkezli randomize ve yüksek hasta sayılı çalışmalarda, özellikle riskli hasta grubunda yani; ileri yaşlı, böbrek yetmezlikli ve düşük kilolu hastalarda, ayrıca kanser hastalarında, klasik kan sulandırıcılara oranla Xarelto’nun hem daha etkili, hemde kanama yan etkisi bakımından çok daha düşük riskli oldugu kanıtlanmıştır.

Rivaroksaban’ın kullanım alanları arasında;

*Derin ven trombozu ve akciğer embolisi tedavisi girişimsel tedavisi sonrası,

*Derin ven trombozu ve akciğer embolisinin tekrarının önlenmesi

*Kalbe ait aritmilerde (atrial fibrillasyon) emboli gelişiminin önlenmesi,

*Felç (inme) gelişiminin önlenmesi

 

*Akut koroner sendrom durumlarında, diğer kan sulandırıcı (antiplatelet) ilaçlar ile birlikte kullanılarak kalp damarlarında yeniden tromboz gelişiminin azaltılması bulunmaktadır.

 

Apiksaban

Apiksaban’da, Xarelto gibi selektif şekilde Faktör Xa’yı bloke eder. Coumadin gibi klasik kan sulandırıcı ilaçlara göre daha güvenli bir ilaçtır.

Apiksaban kullanım alanları Xarelto(rivaroxaban) ile benzerlik göstermektedir.

Apiksaban, Dabigatran’ın tersine, böbrek yetmezliği olan hastalarda kullanılabilmektedir. Ancak, Xarelto gibi yine doz ayarlanması gerekmektedir. Benzer olarak, hafif karaciğer yetmezlikli hastalarda; herhangi bir doz ayarlaması gerektirmeden kullanılabilmektedir. Orta ve ileri derecede karaciğer yetmezliği olanlarda ise kullanımı tavsiye edilmemektedir. Yine, diğer iki ilaç gibi, gebe ve emziren kadınlarda kullanımı uygun değildir.

 

kan sulandırıcı ve ameliyat

Dabigatran

Faktör IIa inhibitörüdür. Pıhtılaşmanın temel yapı taşlarından birisi olan Trombin etkisini bloke etmesi en önemli özelliğidir. Felç (inme) ve Atrial Fibrillasyon (bir çeşit kalp ritm bozukluğu) durumunda, derin ven trombozu ve akciğer embolisi tedavisinde ve tekrarının önlenmesi amacıyla kullanılmaktadır.

Dabigatran, kullanımında dikkat edilmesi gereken en önemli konu; ilacın böbrek hastalarında kullanımı konusudur. Böbrek yetersizliği bulunan hastalarda Dabigatran; kullanılmamalı veya kullanım gerekliliği varsa, özellikle doz ayarlaması yapılmalıdır. Ayrıca, karaciğer ile metabolize edilen bir ilaç olmasından dolayı hafif veya orta derece karaciğer yetmezliği durumunda dikkatle kullanılmalıdır. Daha ileri derece de karaciğer yetmezliği (siroz) bulunan hastalarda ise (kanama – pıhtılaşma bozukluğu olanlarda) kesinlikle kullanılmamalıdır. Gebelikte ve emzirme dönemlerinde kullanımı, birçok ilaç gibi, tavsiye edilmemektedir.

Dabigatran yan etkileri:

Dabigatran’ın en önemli yan etkisi, özellikle mide-barsak sistemi ve intracranial (beyin kanaması) gibi ölümcül kanamalardır. Bazı hastalarda gözlenen diğer önemli bir yan etki sindirim sistemi problemleridir (karın ağrısı ve hazımsızlık). Seyrek olarak hastalarda, boğazda yanma hissi, cilt döküntüleri ve bayılma da gözlenebilmektedir.

Yeni nesil kan sulandırıcılar ile ameliyat planlaması nasıl olmalı?

Yeni nesil kan sulandırıc kullanan bir hastanın ameliyat olması gerektiğinde kan sulandırıcı tedavinin planlanlanması çok önemlidir ve titizlik gerektirir. Çünkü hem ameliyatta kan sulandırıcı kullanımına bağlı gelişebilecek muhtemel kanama komplikasyonu riski minimum indirilmeli, hemde hastanın yeniden pıhtıyla ilgili bir hastalık geçirmesi önlenmelidir. Yani kanama ve pıhtılaşma arasındaki o çok hassas dengenin itinayla düzenlenmesi gerekmektedir. Tedavinin düzenlenlenmesi; kullanılan yeni nesil kan sulandırıcının tipi, ve kullanım amacı ile böbrek yetmezliği olup olmaması gibi birçok faktörden etkilenmektedir.

 

Endoskopi ve kolonoskopi gibi düşük kanama riskine sahip mide barsak sistemi görüntüleme işlemleri için, eğer Dabigatran kullanılıyorsa; planlanan işlemden 48 saat önce ilacın kullanımının durdurulması yeterli olmaktadır. Benzer olarak, Rivaroksaban ve Apiksaban kullanılıyorsa bu süre 24 saat olarak, yeterli olmaktadır. Böbrek yetmezliği mevcutsa; ilacın kan dolaşımından temizlenmesi yavaşlayacağı için; bu süreler normalden daha uzun olmaktadır.

 

Büyük cerrahi girişim, kalp pili veya defibrillatör takılması, beyin cerrahisine ait girişimler gibi yüksek kanama potansiyelinin bulunduğu durumlarda ise, yeni nesil kan sulandırıcı ilacın tipine bakılmaksızın, planlanan işlemden 48 saat öncesinde ilacın kullanımının durdurulması yeterlidir. Acil durumlarda, ameliyata alınmak zorunda kalan hastalarda, kanamanın olması, beklenen bir durum olarak akılda tutulmalıdır

 

Herhangi bir nedenle kan sulandırıcı ilaç kullanımı durdurulmuş olan hastalarda, işlemden ne kadar süre sonra tekrar başlanacağı; yapılan cerrahi işleme, yeni nesil kan sulandırıcının kullanım nedenine ve böbrek yetmezliğinin olup olmadığına göre değişkenlik göstermektedir. Ancak, yeterli kanama kontrolünün yapıldığı, yeni nesil kan sulandırıcı ilaç kullanan çoğu hasta için, bu süre ortalama 4-8 saat arasındadır. Diğer bir deyişle, yeni nesil kan sulandırıcı ilac 8 saat içerisinde yeniden kullanılmaya başlanabilir. Genellikle önerilen ilk doz, %50 oranında azaltılarak verilmelidir. Daha sonra, planlanan doza yükseltme yapılabilir.