Uçak Yolculuklarında Derin Ven Trombozu

Derin ven trombozu toplardamar içindeki kan pıhtısına verilen bir isimdir. Pıhtı oluşumu toplardamar içindeki kan akımını engelleyerek, bölgesel olarak şişme ve ağrı gibi etkilere neden olur. Bu oluşumlar genellikle bacak, baldır ve kalçada derin toplardamarlarda meydana gelir. Dışarıdan görülebilen yüzeysel damarlardaki pıhtı oluşumu flebit ya da yüzeysel ven trombozu olarak tanımlanır. Kan pıhtısının oluşumu kanın akışkanlığının değişmesi ve kümeleşme eğiliminin artmasıyla olur. Derin ven trombozu her yıl 1000 kişiden birisini etkisi altına alır. Bu pıhtılar toplardamarların iç yüzeyinin hasarlı olması, kanın pıhtılaşmaya yatkın olması ya da kanın toplardamar içinde birikmesi sonucunda oluşur.

Derin toplardamarda pıhtı oluşumu durumunda aşağıdaki belirtiler gözlenir.

  • Bacakta ya da baldırda şişlik ve ağrıya neden olur.
  • Pıhtının oluştuğu damarın çevresindeki kaslarda hassasiyet oluşumu
  • Bacak ya da baldırda renk değişimi, ısı artışı ve kızarıklık olması
  • Ayağın vücuda doğru çekilmesi durumunda, kasılan baldır kasında ağrının oluşması gözlenir.

Uçak yolculuklarında derin ven trombozu oluşumu

Uzun uçuşlar sırasında bacakların hareketsiz olarak belli pozisyonda kalması kan dolaşımının yavaşlamasına, özellikle diz altındaki toplardamarın koltuğun kenarına sıkışması kanın damarda akışını engeller. Buradaki kan göllenmesi, damarın içindeki basıncın artmasına ve damar içinde zedelenmelere yol açar. Bu etkiler pıhtı oluşumunu kolaylaştırır. Pıhtının damarı tıkamasında dolaşım bozukluğu yapmasının yanında, pıhtıdan kopan parçaların organlarda tıkanmaya yol açması oldukça tehlikelidir. Özellikle ekonomi sınıflarda koltuk aralarının dar olması nedeniyle, bacakların yeterince hareket ettirilememesi yüzünden derin ven trombozu riski artmaktadır.

Derin ven trombozu açısından risk faktörleri nelerdir?

Bu rahatsızlık açısından şişmanlık, kronik kalp ve damar hastalıkları, kanser oluşumları, pıhtılaşma bozuklukları, uzun boylu olmak, yaşlılık, gebelik döneminde olmak, uzun süre hareketsiz kalmak, yorgunluk, östrojen hormonu tedavisi, doğum kontrol hapı kullanmak, ameliyat olmak, felç geçirmek, kırıklar gibi etkenler risk kabul edilmektedir. Uçaklarda yapılan seyahatlerde kabin içinde oksijen azlığı nedeniyle gelişen hipoksi akciğerdeki damarlarda daralma yapmakta ve emboli oluşumunu kolaylaştırmaktadır. Derin ven trombozu kadınları daha fazla etkilemektedir. Özellikle menopoz dönemindeki kadınlar erkeklere göre 4 kat daha fazla risk taşımaktadır. Yapılan araştırmalarda derin ven trombozu hastalarının % 81 oranında kadınlardan oluştuğu belirlenmiştir. Damar içindeki pıhtı oluşumlarının % 94 oranında sessiz geliştiği saptanmıştır. Pıhtının kalp ya da beyin damarlarını tıkaması ve enfarktüse neden olması, yaşamsal tehdit oluşturmaktadır. Bazı kişilerde pıhtılar kendiliğinden çözülebilir. Pıhtı oluşumu varsa bacakta dışarıdan görülen şişme, uyuşma, ağrı ve renk değişimidir. Bunun yanında nefes darlığı ile göğüs ağrısının olması akciğer embolisini düşündürmelidir. Uzun uçak yolculuklarında oluşan pıhtılar yolculuk sırasında, uçuş sonrası saatlerde ya da 2-30 gün içinde belirti verebilir. Akciğer embolisi oluşması en ciddi komplikasyon olarak kabul edilir.

Uçak yolculuklarında alınacak önlemler nelerdir?

  • Bacak hareketlerini engellememesi için, bacak altlarına valiz, çanta gibi eşyalar konulmamalıdır.
  • Bacaklarda belli aralıklarla germe, bükme, uzatma gibi hareketler yapılmalıdır. Uygun olursa her saat başı 5 dakika kadar ayakta gezinmek gerekir.
  • Uzun süre aynı pozisyonda oturulmamalıdır.
  • Alkol ve uyku ilacından uzak durulmalıdır.
  • Yolculuk öncesinde sıvı alımı arttırılmalıdır.
  • Vücudu sıkmayacak rahat giysiler giyilmelidir. Rahatsızlık duyulduğunda varis çorapları kullanılmalıdır.
  • Kanser olgularında, trombotik hastalıklarda ve ameliyat nedeniyle hareket kısıtlılığı olanlarda cilt altı heparin uygulanmalıdır. Akciğer embolisi riski taşıyanlara doktor tarafından aspirin ya da antikogulan ilaçlar önerilmelidir.

Derin ven trombozu uçak yolculuklarında sıkça görüldüğünden, ekonomi sınıfı sendromu olarak anılmaktadır. Bu yüzden uzun seyahatlere çıkacak olanlar önlemlerini mutlaka almalıdır.